د بیا رغونې (ReCAP) د پروګرام پلټنه :

د دې پروګرام له پیل نه د افغانستان روڼتیا څار د بیا رغونې په دولتي پروژو کې د روڼتیا د رواجولو (ترویج شفافیت) په برخه کې فعالیت کاوه. د ۱۳۹۴ کال د اسد په میاشت کې چې دا پروګرام شروع شو د افغانستان روڼتیا څار په نظر کې لري چې په هغو برخو لکه پلان جوړونه، تدارکات او د بنسټیزو پروژو په ساتنه او مراقبت کې چې په هغو کې فساد، تقلب، د عامې دارايې زیان او مشکلات شتون لري هدف وګرځوي. د بیا رغونې او ارزونې پروګرام (ReCAP) د دې اهدافو لپاره، د افغانستان د بیارغونې لپاره د امریکا د متحده ایالتونو خاصه اداره (سیګار) چې د عامو افغانانو له هغو ځاینو څخه مستقلي لیدنې او ارزونې تر سره کوي چې د امریکا د متحده ایالاتو په مالي مرسته جوړیږي په ګډه کار کوي. د دې نه علاوه دا پروګرام د افغانستان په ودانیز (ساختمانې) سټور (CoST) کې د عملي روڼتیا ابتکار او هغو اطلاعاتو په باره کې چې په عامو ودانیزو (ساختمانې) برخو کې خپاره شوي وي مدیریت کوي او څیړي. عامو خلکو ته د مهمو پیغامونو په ورکولو سره اسانتیا را منځ ته کوي.

د بیارغونې د بررسی پروګرام د دې نه علاوه هیله لري چې په ودانیز (ساختمانې) سکټور کې د افغانستان دولت ټولو هیوادوالو ته شفاف، ځواب ویونکی او حساب ورکوونکی وي. همدارنګه دا پروګرام په پام کې لري د هغو مرسته کونکو ادارو سره چې د بنسټیزو پروژو تمویل په غاړه لري د خلکو لارسی د پروژو د پایښت، څرنګوالي (کیفیت) او ښه والی د تأمین لپاره په ګډه د دولت او مدنې ټولنو سره په نږدې همغږۍ کار وکړي.

د دې نظر د ملاتړ لپاره ریکپ د عامو ودانیزو پروژو په ساتنه او مراقبت کې د فساد په مخنیوي، تقلب، زیانونو، سرغړونو او د عدلې تعقیب په لارو چارو کې د افغانستان له څارونکو دولتي ادارو، تمویلونکو ادارو، دولت، او له مدنې ټولنو سره کار کوي. د ریکپ پروګرام هر اړخیزي خپلواکې انجینریزي ارزونې، لیدنې او پلټنې او خاصې ټولپوښتنې د عامو ودانیزو پروژو د وضعیت د ښه والي لپاره تر سره کوي. د دې نه علاوه د ریکپ پروګرام د مرکزي څیړنیزي پالیسۍ له لارې په ودانیز سکتور کې روڼتیا او امانتولۍ ته د زمیني برابرولو کوشش هم کوي. دا پروګرام له مدنې ټولنو سره د مدنې فعالانو تر منځ د یو ګډ ائتلاف په رامنځ ته کولو کې کوم چې، په ودانیز سکتور کې د روڼتیا په برخه کې فعال او په دې سکټور کې د بدلون لپاره عدالت غوښتنه کوي له نږدې کار کوي.

مخینه:

د افغانستان بیا رغونه په ۲۰۰۱ کال کې شروع شوه او دهغه وحت نه تر اوسه بیارغونه د اقتصاد په دویم لوی سکټور باندې بدله شوی ده او د ملاحظې وړ پیسي او کار برابروي. سره له دې د نورو ساحو په څیر دا سکټور هم تر ډیره حده د متخصصینو او همغږۍ د نشتوالي له امله د نوښت او روڼتیا نه بې برخې دی. د دې حالت په رامنځ ته کولو کې لومړی مهم لامل تدارکاتي ستونځي دي چې افغان دولت له هغو سره مخامخ دی. تمویلونکې اداري د خپلو ودانیزو پروژو تدارکاتې کارونه په خپله کړي او د افغانستان دولت ته د پروګرام او پلان جوړولو او پروژو د څارنې اجازه نه ورکوي. افغان دولت د بنسټیزو پروژو لپاره د مؤثرو پالیسيو، میکانیزمونو، پلانونو او کړنلارو د جوړولو او له پروژو څخه د ساتنې او مراقبت اجازه نه لري. د دې وجه دمرسته کونکو ادارو او دولت ترمنځ د همغږۍ نشتوالی دی چې د مالي مرستو په ضایع کیدو او د منابعو د کمزورۍ سبب ګرځي.

دویمه عمومې ستونځه په همدې برخه کې د څارنې نشتوالی او د قرارداد د شرطونو نه عملې کول دي. د امنیتي ستونځو له کبله کیفیت او ضمانت يې په سمه او منظمه توګه نه ترسره کیږي. په داسي شرایطو کې تمویلونکې اداري باید د دریم ګړي (طرف ثالث) په ځارنه تکیه وکړي چې هغوي په هغو اطلاعاتو چې ډیر کم (محدود) او د تحریف د انتخاب وړ دي په لاس راوړي.

دریمه ستونځه هم د تمویلونکو ادارو او هم د دولت له خوا نه د یو مناسب عملیاتي، ساتنې او مراقبت پلان نشتوالی دی. همداسی ډیري پروژي یا د دولت د مالې توان نه بهر خبره ده او یا د دولت له لوموړیتوبونو څخه نه دي. خو بیا هم تمویلونکې اداري هغه تمویلوي او جوړوی يې. له بله اړخه د افغانستان دولت د عملیاتو او یا نوو جوړو شوو یا رغول شوو عامو ځاینو د ساتنې او مراقبت لپاره پرسونل نه ګوماري.