عدالت غوښتنه

د افغانستان روڼتیا څار د عدالت غوښتنې واحد (یونټ) د یو داسي افغانستان د لیدو هیله لري چې په هغه کې دولت خلکو ته حساب ورکونکی او ځواب ورکونکی وي. په برخه لیک ټاکونکو مسایلو کې د خلکو د نظریاتو په لټه کې وي. یو داسي هیواد چې په هغه کې خلک د ادارو او دولت له کړنو نه خبر اووسي، د روڼتیا په تأمینولو او د قانون په پلی کولو رغنده ګډون ولري. د یو داسي هیواد په هیله چې په هغه کې خلک وکولای شي چې د هیواد هر کونج ته بې له کوم ډار او تهدید نه سفر وکړي.

د خپلې راتلونکې د څیړلو او تحقیق لپاره د افغانستان روڼتیا څار د عدالت غوښتنې واحد، د هغو معلومو (مشخصو) حقوقي چوکاټونو او لارو د پراختیا او په پلي کولو کې چې د حساب ورکونې په عامه ولو، روڼتیا او د قانون په حاکمیت کې مرسته کوي، عدالت غوښتنه کوي. همدارنګه د عدالت غوښتنې واحد ائیتلافونه را منځ ته کړي او د مدنې ټولنو او ډلو د پوهي د لوړوالي لپاره د عدالت غوښتنې کمپاینونه چې د ادارې فساد، له فساد سره د مبارزي او د دولتي مقاماتو حساب ورکونې ته د حاضرولو په منظور يې په لار اچولي د خلکو رغنده ونډې اخیستو ته پراختیا ورکوي.

د افغانستان روڼتیا څار د عدالت غوښتنې واحد په پام کې لري چې په افغانستان کې د روڼتیا، حساب ورکونې او امانتولۍ د تامینولو لپاره د لاندېنیو مقصدونو له لاري عدالت غوښتنه وکړي:

۱- اطلاعاتو ته د لاسرسې لپاره د یو قوي قانونې چوکاټ د شتون په خاطر عدالت غوښتنه. اطلاعاتو ته د لاسرسې اوسنی قانون په ځینو ځاینو کې کمزوری جوړښت لري چې د قوي کولو اړتیا يې لیدل کیږي. په دې اړه د عدالت غوښتنې واحد، اطلاعاتو ته د لاسرسې قانون د څارنې کمیسیون (OCAI) سره په ګډه، د مشخصو پیشنهادنو په وړاندې کولو سره د دې قانون (اطلاعاتو ته د لاسرسې قانون) د تعدیلولو لپاره هڅي کوي. د دې نه علاوه د عدالت غوښتنې واحد، څرنګه چې مربوطه کمیسیون جوړ شوی او د قانون تر چتر لاندې په کار بوخت دی د اطمینان د حاصلولو لپاره عدالت غوښتنه کوي.

۲- اطلاعاتو ته د لاسرسي د قانون په مرسته د ادارې فساد د افشاکوونکو د خوندیتوب د یو قوي قانون لپاره عدالت غوښتنه کول چې د دې قانون د تصویب نه مخکې خبریالانو، فعالانو او اوسیدونکو ډیرو اطلاعاتو ته لاسرسی نه درلود. په ځینو ځاینو کې به همدا اطلاعات د فساد په افشاکولو کې د هغوي سره مرسته وکړي. نو د دې ډول خبر ورکوونکو (فساد افشا کوونکو) د خوندیتوب لپاره «د اداري فساد د افشا کوونکو د خوندیتوب قانون» تر نامه لاندې د یو قانوني چوکاټ انکشاف(پراختیا) ته اړتیا ده. د افغانستان روڼتیا څار د عدالت غوښتنې واحد د دې ډول قوي قوانینو لپاره عدالت غوښتنې ته ادامه ورکوي.

۳- د رڼو دولتي خدمتونو د ترویج لپاره په قانونې چوکاټ کې «ولسي شکایتونو ته د رسیدنې قانون» تر نامه لاندې ولسي شکایتونو ته د لاسرسې لپاره باید یو قانونې چوکاټ شتون ولري. د دې قانونې چوکاټ موخه د عامو خدمتونو اسانتیا او د هغو کسانو چې قانون ماتوي حساب ورکونه ده. دا مسئله د افغانستان روڼتیا څار د عدالت غوښتنې واحد ته د ۲۰۱۶ او ۲۰۱۷ کال له اولیتونو څخه ده.

۴- د بودجي د جوړولو په پروسه کې د مدنې ټولنو رول او د بودجي د روڼتیا او څارنې عدالت غوښتنه. د بودجي سیستم مرکزي کول (متمرکزول) د فساد وړ ده. نو له دې کبله د بودجي د روڼتیا د رواجولو لپاره د یوه غیر متمرکز سیستم جوړول اړین دي. د بودجي په جوړولو کې په يوه مرکز د نه ولاړ (غیر متمرکز) سیستم، دوه مهمي برخي لري چې یوه يې د ولایتي یا محلي بودجي په جوړولو کې د یوي قوي پالیسۍ شتون او بله يې د بودجي د جوړولو په پروسه کې د مدنې ټولنو رول دی. د افغانستان د روڼتیا څار عدالت غوښتنې واحد د همدې دواړو لپاره عدالت غوښتنه کوي.

۵- د عوایدو د غیر قانوني جریانونو د مهارولو او مخنیوي او امانتولۍ د مالي مدیریت لپاره عدالت غوښتنه. د عوایدو راټولولو په سیستم کې له مختلفو لارو د فساد شتون عامه مالیه چور او ورکیږي. غیر مالي جریانونو ته په کتو سره په اوس وخت کې په عوایدو باندې د څار میکانیزم شتون نلري. نو د افغانستان روڼتیا څار د عدالت غوښتنې واحد له عامو مالیاتو نه د سوء استفادي د مخنیوي او یو مناسب مالي مدیریت د جوړیدو لپاره عدالت غوښتنه کوي.

۶- له اداري فساد سره د مبارزې عمومې ستراتیژي او له فساد سره د مبارزي د بنسټیزو کړونو لپاره عدالت غوښتنه. په افغانستان کې له فساد سره د مبارزي اداري شتون لري خو شته اداري لا تر اوسه زیاتي ګټوري نه وی. د افغانستان روڼتیا څار له فساد سره د مبارزي لپاره له هغو ادارو نه چې په جوړښت او خپلو دندو کې خپلواکه، د عامو خلکو د باور وړ او د هیڅ ډول سیاسي او نورو فشارونو لاندې نه وي د هغو لپاره عدالت غوښتنه کوي.