سکتور معادن و هایدرو کاربن های افغانستان می تواند اندازۀ زیادی از عواید ملی افغانستان را تشکیل دهد و برای پیشبرد برنامه های انکشافی منابع مختلف را فراهم سازد. براساس سروی جیولوژی بریتانیا، افغانستان در حدود 1400 معدن در سراسر کشور دارد، که بیشترین آنرا مس و آهن تشکیل میدهد.

به هر حال ، مشکلات زیادی در برابر استخراج معادن مسوولانه و به شکل بهترآن در افغانستان قرار دارد. وضعیت امنیتی در اطراف برخی از معادن کشور برای سرمایه گذاری سازگار نیست و دولت اینرا بسیار مشکلات دریافت تا حاکمیت خودرا بر این معادن وسعت دهد ویا هم حفظ نماید. برای جلوگیری از مصیبت منابع، این بسیار نگران کننده است تا اینرا ترویج نمائیم که استخراج و مدیریت منابع به شکل مسوولانه و شفاف آن صورت میگیرد.

با توجه به معادن هنگفت در افغانستان، دیدبان شفافیت افغانستان تصمیم گرفت تا در این سکتور کار را شروع کند، و برنامه نظارت مردمی از صنایع استخراجی (CBM-E) را ایجاد کرد. برنامه نظارت مردمی از صنایع استخراجی باعث تقویه حکومتداری خوب در بخش معادن وهایدروکاربن ها در افغانستان خواهد شد. به منظور اجتناب از “سوء استفاده از منابع” و بدتر شدن وضع امنیتی، این پروگرام از شفافیت و حسابدهی در ادارۀ فعالیتهای استخراج معادن و منابع هایدروکاربن حمایت و پشتبانی می نماید. این پروگرام در نظر دارد تا مجامع ومردم محل را بسیج نماید تا از پروسه استخراج معادن نظارت نماید تا از اثرات منفی اجتماعی و زیست محیطی اجتناب گردد و از این طریق زمینه انکشاف اجتماعی- اقتصادی محلات مجاور معادن فراهم گردد.

پروگرام نظارت مردمی از صنایع استخراجی کارش را با تحقیق متمرکز در سال 2007 آغاز کرد و از آن زمان تا کنون در حال گسترش بوده و شامل نظارت از مدیریت منابع، تدوین و تطبیق قوانین و پالیسی ها بوده است. این پروگرام با بسیج جوامع محلی که در جوار معادن سکونت دارند در سال 2011 آغاز بکار نمود که اکنون بطور فعالانه با مردم ساکن در محلات اطراف معدن عینک در لوگر، آجه گک در بامیان، قره ذغن در بغلان و کرومایت در پروان و کنر همکاری دارد. علاوه براین، این پروگرام از شفافیت عواید ناشی از سکتور استخراج معادن از طریق مشارکت فعال در برنامه Afghanistan Extractive Industries Transparency Initiative (AEITI)نظارت می نماید.

پروگرام نظارت مردمی از صنایع اسختراجی از طریق بخش تحقیق خود تحقیقات ابتدایی و اولیه، متوسطه، کیفی وکمی، مطالعات پایه ای، مطالعات سیاسی اقتصادی، تحلیل و مطالعه منازعات را انجام می دهد. این پروگرام به ظرفیت نهادهای دولتی، نقش سکتور خصوصی، نقش جامعه جهانی و زمینه مشارکت جامعه مدنی نیز توجه دارد.

نظارت مردمی از صنایع استخراجی استخراج معادن از طریق مجامع محلی این موضوع را نیز تحت بررسی دارد که آیا شرکت ها فعالیتهای شان را با تجربیات بین المللی در کار استخراج و تولید تجاری مواد معدنی هماهنگ می سازند یا خیر. این پروگرام در نظر دارد تا اثرات سوء استخراج معادن را بالای محیط زیست و مردم ساکن در محل اطراف آن مورد بررسی قرار دهد. بر اساس تحقیقات که صورت گرفته مردم ساکن در اطراف معدن عینک و حاجیگگ بسیج گردیده تا اطمینان حاصل کنند که شرکت که کار استخراج معدن را قرار داد کرده نورمهای بین المللی حاکم در صنعت استخراج معدن را رعایت نماید.

دیدبان شفافیت همکاری با مردم ساکن درمحلات اطراف معادن را در کارنامه دارد و اعضای منتخب مردم محل را آموزش داده تا تخلفاتی را که اثرات منفی بالای زندگی مردم دارد نشان دهند. یک مجمع متشکل از مردم ساکن در محلات اطراف معدن عینک و حاجیگگ تشکیل گردیده. این مجمع با مقامات محلی، دولت مرکزی و شرکت های خصوصی مشغول در کار استخراج معدن همکاری بیشتر خواهد داشت تا نگرانی ها و مشکلات مربوطه را به مراجع ذیدخل گوشزد نماید. اداره شفافیت اتحادیه جامعه مدنی را نیز تشکیل نموده است تا آگاهی عامه را نسبت به صنایع استخراج معادن افزایش دهد و فعالیت مدنی را در جهت تقویه مدیریت بهتر منابع طبیعی تشویق نماید. این پروگرام برای استخراج معادن به شکل مسؤلانه نیز فعالیت دارد تا فعالیتهای استخراج معادن مطابق به نورم های بین المللی بوده و تصور وانتظار شهروندان را در رابطه به مسائل اجتماعی و جبران زمین در مد نظر قرار بدهد. اداره شفافیت مجامع مختلف را برای بحث و تبادل نظر با دولت افغانستان، شرکت ها و سازمان های جامعه مدنی ایجاد نموده است تا علاقمندی بیشتری در این سکتور جلب نموده و گام های عملی را در جهت بهبودی امور و جلوگیری از انحرافات بردارد وهمچنین در مواقع ضرورت و از طریق پروسه مشورتی حمایت های لازم صورت گیرد. عقیده و نظر این است که این پروسه باعث تقویه مدیریت منابع طبیعی گردیده و زمینه بروز اختلافات بالای منابع از میان برداشته می شود. در تمام این پروسه، اداره شفافیت با وزارت معادن، وزارت مالیه، بانک جهانی و سایر فعالان این عرصه مثل انستیتوت نظارت از عواید، شاهد بین المللی و پروگرام محیط زیست سازمان ملل متحد از نزدیک همکاری دارد تا شفافیت و حسابدهی را در این سکتور بیش از پیش تقویه نماید.

پیشینه:

سکتور معادن و مایکروکاربن افغانستان میتواند یک فیصدی بزرگ از عواید ملی را تشکیل دهد و منابع مهم را در اختیار دولت قرار دهد تا پروژه های بزرگ انکشافی را تطبیق نماید.

طبق سروی زمین شناسی بریتانیا، افغانستان دارای بیش از 1400 معدن در سراسر کشور بوده که شامل بعض از بزرگترین ذخایر مس، آهن و لتیوم می باشد. و همچنین افغانستان دارای ذخایر هایدروکاربن و سنگهای قیمتی میباشد که افغانستان را در جمع ثروتمندترین کشورهای جهان قرار می دهد. ولی باآنهم نباید از این موضوع غافل ماند که چالش های زیادی فرا راه بهره برداری درست و مسؤلانه از این منابع وجود دارد. وضعیت امنیتی در اطراف بعض از معادن برای سرمایه گذاری مناسب نیست و برای دولت مشکلات روز افزونی وجود دارد تا بتواند حاکمیت خود را در این ساحات تقویه نماید. به منظور اجتناب از اینکه منابع منبع درد سر باشد این موضوع مهم است که کار مدیریت استخراج معادن بصورت مسؤلانه و شفاف تقویه گردد.

Share on FacebookTweet about this on TwitterEmail this to someone