شبکۀ امانتداری گام موثر در راستای دادخواهی

موسی شفیق، استاد دانشگاه پوهنتون و عضو شبکۀ امانتداری ولایتی

در افغانستان نهادهای مدنی، یک پدیده ای نوظهور است. درست است که درطول تاریخ این کشور، ما شاهد جریان های عدالت خواهی بوده ایم وگاهی وقت ها افرادی برای عدالت طلبی عرض اندام نموده اند. ولی بیشتر این جریان ها وافراد در زیر چتر یک حزب سیاسی مبارزه نموده اند. به عبارت دیگر، در میان دو گروه متخاصم درتاریخ افغانستان، ما شاهد فقدان نهاد های میان جی بوده ایم و این خلاء یک نقص بزرگ درمسیر عدالت خواهی ومدنی سازی جامعۀ افغانستان بوده است. پس از سقوط طالبان مفهوم جامعه مدنی و مفاهیم دیگر همزمان با ورود جامعۀ بین المللی وارد کشور گردید؛ نهادهای مدنی نیز در یک چنین فضایی به وجود آمده و به عنوان یک نیروی جدید عرض اندام نمود. به همان خاطر،
نهادهای مدنی در کشور، حالت ذوحیاتین را دارند. این که این وضعیت بد است یا خوب؛ باشد برای فرصتی دیگر. ولی در این نوشتار سعی بر آن است تا نکات مثبت این نهادها زمان ما وجامعۀ ما ِ برجسته گردد. زیرا نیاز ایجاب حمایت از چنین نهادهایی را می نماید. درجهان امروز، نهادهای مدنی سه تا ویژگی دارند: . جایگاه حقوقی نهادهای مدنی: نهادهای ۱ مدنی در میان مردم وحکومت موقعیت دارند. این جایگاه باعث می گردد تا نهادهای مدنی نحیث یک ِدرپی کسب قدرت نباشد. بلکه م پروجکتور در جهت تنویر افکار مردم و شناسایی و انتقال و دادخواهی برای رفع مشکلات و نیازهای مردم ایفای نقش نماید.
نهادهای مدنی نظر به موقعیت شان درجامعه نه حکومت اند و نه مردم عوام. بلکه در میان این دو، چشمی به حکومت دارد وچشمی به مردم. تا حکومت به مردم ستم روا ندارد و مردم به بهانۀ عدالت طلبی همیشه درپی شورش گری و آنارشیسم نباشد. از این جهت استراتژی نهادهای مدنی، معطوف به اصلاح گری و تحول تدریجی است نه انقلاب و دگرگونی فوری. . نقش میانجی گرایانه: با توجه به موقعیت ۲ حقوقی نهادهای مدنی، اولین نقش نهادهای مدنی به صورت خودکار میانجی گری میان دو قوه فوق اند. درست است که نهادهای مدنی سارنوالی ومحکمه نیست. ولی با تحقیق وتفحص در ادارات حکومتی و نظارت از اجراآت آنها و قضایای جرمی و حقوقی ویا دیگر مسایلی که دریک جامعه همه روزه جریان دارد؛ نقش

یک میانجی را بازی می کنند. به همان خاطر نهادهای مدنی در ِاست که کارهای تحقیقی روشن شدن قضایا نقش بارز دارد و از بی عدالتی جلوگیری می نماید. . نقش دادخواهانه: دومین نقش نهادهای ۳ مدنی، دادخواهی است. وقتی یک قضیه روشن گردید و نظر به تحقیقات بی طرفانه واضح شد که کدام طرف قضیه ذی حق می باشد. رسالت بعدی نهادهای مدنی نظارت از پروسۀ دادگاهی شدن قضیه می باشد. اگر پروسه به صورت بی طرفانه و مبتنی بر عدالت در دادگاه طی مراحل گردید؛ نهادهای مدنی نقش نظارتی دارند و اگر پروسه از مسیر اصلی اش خارج شد ومنحرف گردید؛ آن زمان نقش نظارتی نهادهای مدنی تبدیل به نقش دادخواهی می گردد. در افغانستان، اکثر اوقات نقش نهادهای مدنی نظارتی خارج می گردد و شکل ًاز حالت صرفا دادخواهی به خود می گیرد. به همین جهت، نقش دادخواهانۀ نهادهای مدنی خطیرترین نقش در راستای مبارزه با استبداد وتحقق عدالت می باشد. ازین جهت است که در بسا موارد، نهادهای مدنی درسیمای یک وکیل مدافع ظهور می کند و یا در جاده ها می ریزند تا به صورت اعتراضات خیابانی دادخواهی نمایند. دیده بان شفافیت افغانستان، فعلا نقش نظارتی-دادخواهانه دارد. دربسیاری موارد نظر به عمق انحراف قضایا از مسیر اصلی وعادی خود، دیدبان شفافیت ناگزیر می شود تا نقش نظارتی اش را تبدیل به دادخواهی نماید. شبکۀ امانت داری ولایتی – به عنوان یک شبکۀ برخاسته از بطن دیده بان شفافیت در ولایات و متشکل از کسانیکه به صورت داوطلبانه درمسیر تنویر اذهان مردم و دادخواهی برای رفع مشکلات آنها فعالیت می نمایند؛ در واقع ) دیده بان شفافیت localizeشکل بومی شدۀ ( در ولایات می باشد. تا نظر به وضعیت اجتماعی هر ولایت وساختار اجتماعی همان محل فعالیت نماید. شبکۀ امانت داری ولایتی دربامیان، متشکل از بیست وپنج نفر عضو می باشد. این اعضا از نهادهای نظیر دانشگاه بامیان، نهادهای مدنی بامیان، دانشجویان، ادارات حکومتی و متنفذان و چهره های مردمی اند. تنوع و تعدد این نهادها نشاندهندۀ گسترۀ شبکۀ امانت داری در تمام سطوح در ولایت بامیان می باشد.

Amanat Dari vol 6--10 FOR PRENTS_Page_19
خصوصیت اول شبکۀ امانت داری – دربامیان این است که اعضایش متشکل از افرادی اند که از نهادهای مختلف نمایندگی می نمایند. روی این جهت، درگام نخست شبکۀ امانت داری هماهنگ کنندۀ نهادهای مدنی دربامیان می باشد و از این طریق، در بین نهادها تبادل اطلاعات و تجارب را تسهیل می کند. خصوصیت دوم این شبکه، داوطلبانه بودن فعالیت های اعضای آن می باشد. در افغانستان فعالیت های داوطلبانه بسیار کم صورت می گیرد چون روحیۀ فعالیت های گروهی و آرمانی ازبین رفته اند. حال آنکه ما اگر بخواهیم کشور از حالت وابستگی خارج شود؛ باید شهروندان این سرزمین، خودشان فعالیت را آغاز کنند و از حالت منفعل بودن خارج شوند تا کم کم تبدیل به مولد گردد. با توجه به دشواری کار، از تأسیس شبکۀ امانت داری در بامیان تا اکنون دست آوردهای این نهاد قابل توجه بوده است. در این جا، به عنوان نمونه می توان به این موارد اشاره نمود: نظارت موضوع ریاست عدلیۀ بامیان مبنی ِ وپی گیری بر متهم بودن رییس پیشین این نهاد به فساد. تا اینکه منجر به برکناری آن گردید. همچنین، یک قضیۀ قتل در قریۀ داودی اتفاق افتاده بود که به صدار حکم آن عدالت ِ باور شبکۀ امانت داری در ا رعایت نگردیده بود. اعضای شبکه چندین بار با رییس محکمه استیناف دیدار نمودند ودر نهایت رییس محکمه استیناف تعهد نمود که آن قضیه را دوباره مورد بازبینی قرار دهد.
شایعۀ غیرحاضری معلمان و شاگردان لیسۀ ذکور مرکز، باعث شد تا شبکۀ امانت داری از این لیسه باز دید نماید و موضوع را با رییس معارف بامیان درمیان بگذارد. وقتی بار دوم این موضوع پی گیری گردید؛ از میزان غیرحاضری کم گردیده بود. در روز جهانی مبارزه با فساد، شبکۀ امانت داری کانفرانسی برگزار نمود که در آن کانفرانس آقای علی پور ونمایندگان شورای ولایتی بامیان و دیگر نهادها سخنرانی نمودند و همچنان یک میزگرد نیز داییر گردید. درهمین کانفرانس بود که موضوع فساد در ریاست عدلیه همگانی شد و به تعقیب آن، روی همین موضوع بامیان نیز از طرف شبکۀ امانت داری ِبا والی صحبت گردید. درنتیجه، می شود گفت؛ شبکۀ امانت داری در بامیان تا حالا موفق گردیده تا متناسب با چشم انداز کاری اش موفق عمل نماید. این موفقیت معلول تعهد اعضا در قبال ارزش های مدنی می باشد. ارزش هایی که انسانیت ومدنی بودن جامعۀ ما را بیمه می کند و در صورت عدم وجود این ارزش ها، افغانستان از دایره بودن در جهان امروز خارج خواهد گشت و سیر قهقرایی را بار دیگر خواهد پیمود.

Share on FacebookTweet about this on TwitterEmail this to someone