تفتیش اجتماعی چیست؟

رسول احسانی، دیدبان شفافیت

امروزه تفتیش اجتماعی یکی از ابزارهای مهم حسابدهی اجتماعی به حساب می آید. این ابزار در جوامع دمکراتیک به عنوان یک میکانیزم و روش اندازه گیری عملکردهای ادارات حکومتی جهت تقویت حسابدهی و شفافیت در اجرائات، درک و سنجش برنامه ها و وجوه اختصاص یافته به نفع جامعه، رشد شاخصه های رفاه اجتماعی شهروندان و افزایش مشارکت مردم در سطوح ملی و محلی، مورد استفاده قرار می گیرد.
همچنین، این ابزار برای رساندن صدای ذینفعان به مقامات حکومتی و پالیسی سازان نیز از همیت بالایی برخور دار است. بنابراین تفتیش اجتماعی فرایندی است که اجرائات مقامات حکومتی بایستی با حداکثر ممکن مبتنی بر رضایت و درک کامل از نگرانی های شهروندان و اصول دمکراتیک حکومتداری خوب، استوار باشد.
تفتیش اجتماعی یکی از ابزارهای مهم حسابدهی اجتماعی به حساب می آید. این ابزار در جوامع دمکراتیک به عنوان یک میکانیزم و روش اندازه گیری عملکردهای ادارات حکومتی جهت تقویت حسابدهی و شفافیت در اجرائات، درک و سنجش برنامه ها و وجوه اختصاص یافته به نفع جامعه، رشد شاخصه های رفاه اجتماعی شهروندان و افزایش مشارکت مردم در سطوح ملی و محلی، مورد استفاده قرار می گیرد.
اهداف و مقاصد تفتیش اجتماعی عبارتند از:نظارت از تأثیرات و پیامدهای اخلاقی و اجتماعی ناشی از عملکرد نهادهای حکومتی در سطح ملی و محلی می باشد. نهادینه سازی پاسخگویی و حسابدهی مقامات حکومتی در عرصه های مختلف را تشکیل می دهد. تسهیل و کمک به آوردن اصلاحات در استراتژیها و پالیسی های مدیریتی مقامات حکومتی مبتنی بر نیازمندی شهروندان می باشد. ایجاد سهولت و سرعت بخشیدن خدمات رسانی و اطلاع رسانی به جامعه و یادگیری اساسی راجع به چگونگی رشد و توسعه عملکردهای اجتماعی می باشد.
تفتیش اجتماعی چگونه انجام می شود؟
مرحله اول؛ مقدماتی: در این مرحله کمیته تفتیش اجتماعی مرکب از افراد بی طرف و از نهادهای مختلف برحسب نیاز تشکیل می شود. اعضای کمیته مزبور روی موضوع تفتیش، مسایل مورد ارزیابی، موانع و مشکلات برنامه، هدف و مقاصد تفتیش اجتماعی، نحوه گزارش دهی، چگونگی سازماندهی تفتیش اجتماعی و روش پیگیری یافته های کلیدی بحث و تبادل نظر صورت می گیرد و راهکارهای آن به صورت مفصل تبیین می گردد. سپس جهت اجرای بهتر نظارت مسوولیت ها به هر کدام از اعضای تفتیش تقسیم می گردد.
جمع آوری اطلاعات: در این مرحله اعضای کمیته تصمیم می گیرند که چه نوع معلومات نیاز دارند و از کدام مرجع می توانند اطلاعات را به دست آورند. برحسب نیاز موضوعات مورد نظر را در فرم تقاضای اطلاعات و یا طروق دیگر که در قانون حق دسترسی به اطلاعات تصریح شده است را از اداره مربوطه درخواست می نمایند.

مرحله دوم؛ جمع آوری اطلاعات: در این مرحله اعضای کمیته تصمیم می گیرند که چه نوع معلومات نیاز دارند و از کدام مرجع می توانند اطلاعات را به دست آورند. برحسب نیاز موضوعات مورد نظر را در فرم تقاضای اطلاعات و یا طروق دیگر که در قانون حق دسترسی به اطلاعات تصریح شده است را از اداره مربوطه درخواست می نمایند.
مرحله سوم؛ تهیه پرسشنامه ها و چک لیست ها: در این مرحله زمانیکه اطلاعات مورد نیاز به دسترس اعضای کمیته نظارت قرار گرفت. مطابق اهداف و مقاصد تفتیش اجتماعی، چک لیست ها و سؤالنامه های متعدد بر حسب نیاز تهیه می گردد و اعضای کمیته آنرا مورد بحث قرار داده و نهایی می سازند.
مرحله چهارم؛ برنامه ریزی و سازماندهی عملی جهت اجرای تفتیش اجتماعی: در این مرحله اعضای کمیته تفتیش اجتماعی به گروه های مختلف تقسیم می شوند. مسوولیت های هر گروه مشخص و معین می گردد. چک لیست ها و پرسشنامه ها بین اعضای کمیته تقسیم می گردد و در صورت نیاز افراد تخنیکی و لوازم کاری طبق چک لیست کاری تهیه می شود.

مرحله پنجم؛ اجرای تفتیش اجتماعی: اعضای تفتیش در جریان نظارت طبق چک لیست و پرسشنامه های مطروحه فعالیت های خود را انجام می دهند.

اهداف و مقاصد تفتیش اجتماعی عبارتند از:نظارت از تأثیرات و پیامدهای اخلاقی و اجتماعی ناشی از عملکرد نهادهای حکومتی در سطح ملی و محلی می باشد. نهادینه سازی پاسخگویی و حسابدهی مقامات حکومتی در عرصه های مختلف را تشکیل می دهد.

مرحله ششم: تمام اعضای تفتیش نظریات خویش را توحید می نمایند و گزارش مفصل از تفتیش را تهیه می کنند. یافته های کلیدی خویش را از طریق رسانه های سمعی و بصری انعکاس می دهند.

مرحله هفتم: پیگیری و دادخواهی جهت حل یافته های کلیدی و گنجانیدن سفارشات در پالیسی ها و استراتژی های مرتبط صورت می گیرد.

در افغانستان سطح پائین مشارکتی در برنامه های متعدد متصور است. علاوه بر آن، با در نظر داشت موجودیت فساد اداری در افغانستان جهت کاهش آن استفاده از ابزار تفتیش اجتماعی بسیار مفید واقع خواهد شد. راهکار برای مبارزه با فساد اداری در افغانستان مستلزم ترویج و تقویت ابزارهای حسابدهی اجتماعی بخصوص تفتیش اجتماعی می باشد. افزون بر آن، فرایند حسابدهی اجتماعی طی میکانیزم منطقی توسط حکومت نیز مورد حمایت قرار بگیرد نیز مطلوب خواهد بود.

Social audit - Ehsany_Page_1Social audit - Ehsany_Page_2

 

 

 

 

Share on FacebookTweet about this on TwitterEmail this to someone